Wstęp
Na egzaminach zawodowych adwokackim i radcowskim dwukrotnie zadanie dotyczyło sporządzenia pozwu w oparciu o roszczenie z art. 299 ksh. Miało to miejsce na egzaminie adwokackim w 2015 r. i na egzaminie radcowskim w 2018 r.
§ 1. Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.
§ 2. Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, o której mowa w § 1, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.
§ 3. Przepisy § 1 i § 2 nie naruszają przepisów ustanawiających dalej idącą odpowiedzialność członków zarządu.
§ 4. Osoby, o których mowa w § 1, nie ponoszą odpowiedzialności za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie, gdy prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał w czasie prowadzenia egzekucji.
Powództwo z art. 299 ksh wywołuje wiele wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie. Do spornych kwestii należą m.in.:
- charakter odpowiedzialności
- termin przedawnienia
- właściwość miejscowa sądu
- odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za zobowiązania spółki jeszcze niewymagalne w czasie pełnienia przez nich funkcji członków zarządu
- ciężar dowodu, że członek zarządu sp. z o.o. pełnił tę funkcję w czasie powstania zobowiązania względem spółki
- odpowiedzialność członków zarządu sp. z o.o. za zobowiązania spółki, powstałe po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości
Przepis art. 299 ksh ustanawia solidarną odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania spółki. Materialnoprawną przesłanką tej odpowiedzialności jest zaistnienie zdarzenia prawnego, polegającego na tym, że egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Dopiero zaistnienie tego zdarzenia aktualizuje odpowiedzialność członków zarządu.
Jest to więc odpowiedzialność osobista, subsydiarna wobec spółki.
Nie jest więc możliwe jednoczesne pozwanie przez wierzyciela członków zarządu spółki na podstawie art. 299 § 1 ksh i samej spółki.
Warto także zwrócić uwagę na kolejne problematyczne zagadnienie wynikające z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z wyrokiem TK z 12 kwietnia 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 739), z dniem 19 kwietnia 2023 r. art. 299 § 1 i 2 został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości, aby pozwany były członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością uwolnił się od odpowiedzialności poprzez wykazanie, że wierzytelność, stwierdzona orzeczeniem, na podstawie którego wszczęto przeciwko spółce bezskuteczną egzekucję, nie istnieje – w sytuacji, w której orzeczenie zapadło w postępowaniu wszczętym po dacie utraty przez pozwanego statusu członka zarządu spółki.
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.